niedziela, 01 sierpień 2010 11:45

25 Rocznica legalizacji NZS - Łódzki strajk studencki 1981

Napisane przez

 Początek
W listopadzie 1980 r. studenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego zwrócili się do władz dziekańskich z żądaniem zniesienia egzaminu z podstaw nauk politycznych, obowiązkowego lektoratu języka rosyjskiego, likwidacji praktyk robotniczych.

 

Wobec wymijających odpowiedzi Zarząd Uczelniany NZS UŁ 18 grudnia wystąpił z listą postulatów do władz rektorskich. Obietnic rozwiązania problemów nie dotrzymano, więc 6 stycznia 1981 r. na Wydziale Prawa i Administracji rozpoczęło się "Solidarne Czekanie", kierowane przez Studencki Komitet Jedności. Rozmowy z władzami UŁ w dniu 7.01.1981 r. nie przyniosły satysfakcjonujących wyników. Akcję "Solidarne Czekanie" prowadzili studenci UŁ między 7 a 11 stycznia. Polegała ona na całodobowym okupowaniu budynków, przy normalnie odbywających się zajęciach. Akcją zostały objęte gmachy wydziałów: Filologicznego i Mat.-Fiz.-Chem. (od 7.01), Ek.- Soc.(od 8.01), Fil.-Hist. (od 10.01). Centrum protestu stanowił Wydz. Filologiczny gdzie 10.01 odbywały się rozmowy studenckie z rektorem AŁ prof. Romualdem Skowrońskim.
Podpisane 11 stycznia rano porozumienie uwzględniało część postulatów. Ponieważ część żądań wykraczała poza kompetencje rektora, studenci postanowili zwrócić się do władz ministerialnych. 15 stycznia delegacja Studenckiego Komitetu Jedności UŁ dostarczyła ministrowi Nauki Szkolnictwa Wyższego i Techniki prof. Januszowi Górskiemu listę postulatów.
Do rozmów doszło 21.01 w sali posiedzeń Rady Wydziału Filologicznego UŁ przy Al. T. Kościuszki 65. Nieustępliwe stanowisko wiceministra prof. Stanisława Czajki w sprawie podstaw nauk politycznych i lektoratu języka rosyjskiego doprowadziło do zerwania rozmów i proklamowania strajku okupacyjnego na UŁ.
Strajki objęły kolejne łódzkie uczelnie: Akademię Medyczną (23.01), Politechnikę Łódzką (27.01), Państwową Wyższą Szkołą Muzyczną (3.02), Państwową Wyższą Szkołą Sztuk Plastycznych (16.02).
24.01 powstała Międzyuczelniana komisja Porozumiewawcza, która przygotowywała się do negocjacji z ministrem J. Górskim i opracowała listę żądań. W bloku postulatów uczelnianych studenci żądali m.in. niezależności uczelni w sprawach naukowych, dydaktycznych i wewnątrzorganizacyjnych, tworzenia ciał kolegialnych wedle zasady 1/3, 1/3, 1/3, swobodnego wyboru przedmiotów społeczno-politycznych, ekonomicznych i filozoficznych, wyboru dwóch lektoratów języków obcych ze wszystkich prowadzonych, wprowadzenia 5-letniego toku studiów, udziału studentów w pracach nad aktami prawnymi dotyczącymi szkół wyższych, zniesienia studenckich praktyk robotniczych, skrócenia szkolenia wojskowego po studiach do trzech miesięcy.
W bloku postulatów ogólnospołecznych strona studencka domagała się m.in. zaprzestania represji wobec opozycji demokratycznej, ukarania winnych tłumienia protestów robotniczych w grudniu 1970 r. i czerwcu 1976 r., ograniczenia cenzury, niezawisłości wymiaru sprawiedliwości, paszportów dla każdego obywatela, nowych, niezakłamanych podręczników historii, swobody obchodzenia rocznic narodowych. Wśród postulatów ogólnospołecznych znalazło się żądanie natychmiastowej rejestracji NZS.

Negocjacje
Trudne rokowania reprezentującej studentów MKP, w której wyróżniali się Wojciech Walczak (UŁ), Marek Perliński (UŁ) i Piotr Kociołek (PŁ), z Komisją Międzyresortową na czele z ministrem Januszem Górskim odbywały się w sali 111 gmachu Wydziału Filologicznego UŁ przy Al. T. Kościuszki65. Świetnie wypadali eksperci prawni strajkujących, związani z opozycyjnym Ruchem Obrony Praw Człowieka i Obywatela, mecenasi Karol Głogowski i Tadeusz Grabowski. Negocjacje miały kilka faz:
Faza pierwsza (29-31 I): przedyskutowano wszystkie postulaty uczelniane, a z grupy ogólnospołecznych podjęto problem rejestracji NZS. Atmosfera sporów i polemik, wywołana twardą i lekceważącą postawą KM, uniemożliwiła jakiekolwiek uzgodnienia. Dobrym i koniecznym wyjściem okazał się protokół rozbieżności, zaproponowany przez studentów. Przedstawiciele władz wyczekiwali wyraźnie na efekt konfliktu wokół wolnych sobót, studenci natomiast obstawali przy żądaniach.
Faza druga (3-7 II): zmiana zachowania członków KM pod wpływem licznych protestów okazała się krótkotrwała. Rozważano wszystkie postulaty uczelniane i ogólnospołeczne. W obliczu VIII Plenum KC PZPR i zmiany polityki rządu KM nie decydowała się na ustępstwa. Sporne pozostały ważne dla strajkujących kwestie lektoratów języków obcych, praktyk robotniczych, szkolenia wojskowego, przedmiotów humanizujących, cenzury, paszportów.
Faza trzecia (9-15 II): konsultacje min. J. Górskiego w Warszawie przyniosły istotne ustępstwa KM w sprawach praktyk robotniczych, przedmiotów humanizujących, lektoratów języków obcych, szkolenia wojskowego. Poprawiła się atmosfera rozmów. Mozolnie dochodzono do porozumienia, ustalono jego treść. Jedyną nierozstrzygniętą kwestią pozostała rejestracja NZS. Rokowania odbywały się w zmienionej sytuacji społeczno-politycznej. Nowy premier, gen. W. Jaruzelski, ogłosił 12 lutego apel o 90 dni spokoju, na który pozytywnie odpowiedziała "Solidarność".
Zmieniła się sytuacja na uczelniach. Zapowiedzią fali strajków solidarnościowych stało się rozpoczęcie strajku okupacyjnego przez studentów Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu i filii PŁ w Bielsku-Białej. Studenci wielu uczelni zapowiedzieli strajk. Krajowa Komisja Porozumiewawcza NSZZ "Solidarność" udzieliła poparcia strajkującym. Nieoczekiwane żądanie min. J. Górskiego, by NZS wprowadził poprawki do swego statutu, nie zostało uwzględnione przez Ogólnopolski Komitet Założycielski NZS. MKP nie wyraziła zgody na propozycję ministra, aby podpisać porozumienie bez rejestracji NZS. Wobec spóźnienia delegacji OKZ NZS na rozmowy do Łodzi doszło do gwałtownego ich zerwania.
Faza czwarta (trwała do podpisania porozumienia 18 II): w wielu uczelniach trwały solidarnościowe strajki, w innych odbywały się wiece, obowiązywała gotowość strajkowa. Strajkujący zyskali przychylność sporej części pracowników szkół wyższych, m.in. ze zdecydowanym poparciem postulatów środowiska studenckiego (z rejestracją NZS) wystąpiły senaty Akademii Górniczo-Hutniczej (16 II), Uniwersytetu Jagiellońskiego (17 II), Uniwersytetu Wrocławskiego (17 II). Z ostrą krytyką spotkała się postawa członków KM w rozmowach oraz sposób informowania jej przewodniczącego o przebiegu strajku i negocjacji. O zmianę kierownictwa MNSzWiT wystąpił m.in. Senat Uniwersytetu Wrocławskiego. Odbyły się rozmowy wicepremiera Mieczysława Rakowskiego z delegacją strajkujących studentów Łodzi. Przy pośrednictwie czołowych działaczy "Solidarności" oraz obustronnych ustępstwach władz i NZS doszło 17 II do rejestracji NZS. Podpisanie porozumienia w Łodzi nastąpiło w dniu następnym, a do wieczora 20 II zostały przerwane wszystkie strajki solidarnościowe.

Porozumienie
Strajk uwieńczyło podpisanie porozumienia między Komisją Międzyresortową i Międzyuczelnianą Komisją Porozumiewawczą. 18 lutego 1981 r. w zatłoczonej auli Instytutu Filologii Polskiej i Angielskiej UŁ przy Al. T. Kościuszki 65 w Łodzi. W sprawach uczelnianych minister zaakceptował i zagwarantował niezależność uczelni w sprawach naukowych, dydaktycznych i wewnątrzorganizacyjnych. Zobowiązał się do popierania w pracach nad nową ustawą o szkolnictwie wyższym postulatu, by studenci stanowili 1/3 składu ciał kolegialnych uczelni. Do czasu wejścia w życie nowej ustawy studenci mieli stanowić 1/3 składu ciał kolegialnych.
Miały być honorowane wybory dokonywane w uczelniach: na stanowiska rektorów, prorektorów, dziekanów i dyrektorów instytutów oraz uchwały senatu i rad wydziałów w sprawie wniosku o odwołanie prorektora ds. studenckich i prodziekana ds. studenckich (dydaktyki). Rady wydziałów (instytutów) uzyskały pełną swobodę programową. Uzgodniono, że studenci będą brać udział w pracach nad aktami prawnymi ich dotyczącymi. Ustalono, że rady wydziałów umożliwią studentom wybór spośród zaproponowanych przez siebie przedmiotów ekonomicznych, filozoficznych, humanistycznych, społeczno-politycznych i innych. Komisja Międzyresortowa zobowiązała się do wydłużenia czasu studiów do pięciu lat dla studentów I i II roku, a także III roku, jeżeli nie zwiększy to wydatków resortu, znajdzie pokrycie w finansach uczelni i nie spowoduje zakłócenia rotacji w domach studenckich. Studenci uzyskali prawo swobodnego wyboru co najmniej dwóch lektoratów języków obcych z co najmniej trzech proponowanych przez radę wydziału. Minister NSzWiT stwierdził, że w projekcie nowej ustawy będzie popierał żądanie zakazu działalności MO i SB na terenie uczelni, a do chwili jej uchwalenia ? interweniował w duchu tez projektu ustawy. Zobowiązał się do zniesienia do końca maja 1981 r. uchwały Rady Ministrów o praktykach robotniczych. Obniżono do 150 liczbę godzin szkolenia wojskowego studentek i studentów nie objętych obowiązkiem służby wojskowej, a ich egzamin zastąpiono zaliczeniem. Postanowienie to nie dotyczyło studiujących w akademiach medycznych.
Poczyniono ustalenia mające poprawić warunki bytowe studentów i sytuację finansową szkolnictwa wyższego.
W sprawach ogólnospołecznych minister oświadczył, że będzie honorował wnioski rad wydziałów i senatów o przywrócenie do pracy profesorów i docentów zwolnionych z powodów politycznych oraz interweniował w sprawach represjonowania studentów i pracowników akademickich. Oznajmił, że publikacje naukowe i dydaktyczne szkół wyższych nie podlegają cenzurze. Ustalono, że wydawnictwa uczelnianych organizacji, stowarzyszeń i samorządów studenckich nie będą cenzurowane ani kontrolowane przez władze uczelni, jeżeli zostaną opatrzone nadrukiem do użytku wewnętrznego bądź wewnątrzuczelnianego. W kwestii paszportów przyjęto, że dziekan ma obowiązek podpisania kwestionariusza paszportowego studenta, jeżeli pobyt za granicą przypadnie na czas wolny od zajęć. O wyjeździe w czasie zajęć miał decydować dziekan.
Minister zobowiązał się, że realizacja filmu Grudzień zostanie podjęta w ciągu trzech tygodni i zadeklarował wystąpienie w ciągu pięciu dni od podpisania porozumienia z poparciem dla żądania rozpowszechniania filmu Robotnicy '80. Poparł postulat opracowania nowych podręczników zawierających prawdę historyczną i wyraził zgodę na włączenie do planu wydawnictw centralnych takich publikacji. Przy żądaniu rejestracji NZS znalazła się informacja, że po wprowadzeniu autopoprawki do statutu przez członków założycieli ? NZS został zarejestrowany 17 II 1981r.
Część postulatów ogólnospołecznych strona rządowa jedynie przyjęła do wiadomości. Częste były sformułowania niekonkretne. Minister ogólnikowo zaakceptował żądania, aby przywóz wybitnych polskich dzieł kultury i nauki nie był ograniczony, oraz aby obsadzanie stanowisk dokonywało się wedle kwalifikacji.
Niektóre z przyjętych zapisów miały niewiele wspólnego ze zgłoszonymi postulatami. Wobec żądania ukarania winnych brutalnego tłumienia protestów robotniczych (w 1970 i 1976 r.) KM opowiedziała się za pociągnięciem do odpowiedzialności wszystkich, którzy dopuścili się czynów naruszających obowiązujące prawo. Na postulat uwolnienia więźniów politycznych i zaprzestania represji za głoszenie poglądów politycznych KM oświadczyła, że zgodnie z obowiązującymi w Polsce ustawami nikt nie może być represjonowany ani nie może podlegać odpowiedzialności karnej za głoszone poglądy polityczne.
Przy postulacie swobodnych obchodów rocznic narodowych KM stwierdziła, że nie istnieją i nie powinny istnieć żadne przeszkody w obchodzeniu rocznic upamiętniających wydarzenia historyczne ważne dla narodu. Obchody te nie powinny być wykorzystywane do celów godzących w interesy Narodu Polskiego, jego suwerenność, niepodległość i bezpieczeństwo, wolę pokoju i współpracę między narodami oraz tradycje solidarności z siłami wolności i postępu, w umacnianie przyjaźni i współpracy z ZSRR i innymi państwami socjalistycznymi. Sporą część tekstu porozumienia wypełniły rozbieżności.

Znaczenie
Łódzki strajk studencki stanowił ważne wydarzenie w historii Polski, szczególnie w dziejach ruchu studenckiego. Rejestracją Niezależnego Zrzeszenia Studentów zamknął etap dobijania się środowiska studenckiego o własną, niezależną i legalną organizację. Był kulminacją fermentu na uczelniach wywołanego sierpniowym wstrząsem. Wieńczące strajk porozumienie łódzkie ? w skali środowiska studenckiego odpowiednik umów społecznych z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia ? zawierało nowy kształt uczelni oraz otwierało studentom szerokie możliwości. Głos studentów w toczącej się dyskusji nad ustawą o szkolnictwie wyższym, wyrażony w strajkowych żądaniach i porozumieniu łódzkim, zabrzmiał dobitnie. Strajk przyniósł dyskusje, refleksje, uświadomienie studentom ich siły jako grupy społecznej. Wzmocnił NZS, który brał na siebie organizowanie strajków oraz uzyskał rejestrację. Strajkujący studenci uczelni łódzkich (UŁ, AM, PWSM, PWSSP) podpisali korzystne porozumienia z władzami miasta, Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Ministerstwa Kultury i Sztuki.

Po latach
25 lat po tamtych strajkach żyjemy w innej Polsce. Oczywistością jest posiadanie paszportów przez obywateli, brak cenzury, wolność zrzeszania się, swoboda obchodzenia rocznic narodowych. Uczelnie ? publiczne i prywatne ? są autonomiczne i samorządne. Legalnie działa Niezależne Zrzeszenie Studentów. Studenci swobodnie wybierają lektoraty języków obcych, nie muszą wkuwać cytatów z dzieł Marksa i Lenina. Kserokopiarka przestała być zazdrośnie reglamentowanym przez komunistyczną władzę luksusem, a podróże po Europie i świecie ekstrawagancją.
Przed dwudziestu pięciu laty odważni Studenci'81 uchylili drzwi do wolności. To Oni mieli rację.

Roman Kowalczyk ? Dyrektor Zespołu Szkół nr 6 im. A. Osieckiej we Wrocławiu. W latach 1983-1989 student historii Uniwersytetu Wrocławskiego. Autor książek o strajkach studenckich i historii NZS: Studenci'81 (Wydawnictwo Rytm, Warszawa 2000), Czas próby. Wieluń-Wrocław 1980-1989 (Wydawnictwo Atla2, Wrocław 2005).
Wyświetlony 3979 razy
Zaloguj się, by skomentować

Wychodząca od 2001 roku
„Opcja na Prawo” to najdłużej ukazujące się pismo
opiniotwórcze o charakterze liberalno-konserwatywnym.

OPCJA NA PRAWO © All Rights Reserved.

Nasza strona używa plików cookies. Jeśli przeglądasz nasze strony równocześnie wyrażasz zgodę na korzystanie z nich.Więcej o naszej polityce prywatności Polityka prywatności. Korzystanie z tej strony wymaga akceptacji plików cookie.